STAY IN THE LOOP

Subscribe to our newsletter to receive the latest offers

Genel Önlemler

  • Ayakta dururken bir ayağınızı biraz geride tutup dizlerinizi hafifçe bükün. Bu duruş dengenizi kaybetmeden vücut ağırlığınızı rahatça taşıyabileceğiniz bir pozisyon sağlar.
  • Kollarınızı gövdenize yakın tutmaya özen gösterin, kollar açık olarak yapılan hareketlerden kaçının.
  • Yapacağınız hareketi vücudunuzun merkezine yakın mesafeye taşımaya çalışın. Bir yere uzanarak hareket etmekten kaçının.
  • Her zaman kolunuzu destekleyin. Örneğin dişinizi fırçalarken diğer elinizle musluğa tutunun. Tıraş olurken kullandığınız kolu diğer kolla destekleyin.

 

  • Bir hareketi yaparken hareket eden eklemi yukarıdan destekleyin. Örneğin yazı yazarken el bileğinizi masanın üstünde güvenli bir şekilde tutun.
  • Harekete katılmayan kol veya bacağınızı rahatça dayayın. Otururken ayaklarınız yere değsin, kolunuz kucağınızda veya bir yere dayanmış dursun.
  • Omuz kaslarınızda zayıflık varsa uzun saplı fırça, tarak, banyo süngeri gibi özel üretilmiş araçlar kullanın.
  • Elinizi kullanırken bir atelle destekleyin. El ve el bileğinizi dinlendirmek ve rahatlatmak için de atelden yararlanabilirsiniz.
  • Ağır taşımayın, birşey taşımanız gerektiğinde kolunuzun altına sıkıştırmayın.

ALS hastalarına Oksijen verilir mi 

 

ALS hastalarında diyafram tutulumu başladığında hasta zaman zaman nefes darlığı çeker. Bunun sebebi, diyafram adelesinin zayıflaması ve bunun sonucunda yeterli hacimde havayı akciğer çekememesidir. Bunun rakamsal değeri, respirometre ile ölçülür. FVC (forced vital capacity)  -en derin solunum ile alınan hava hacmi- azalır.

Normalde kandaki CO2 seviyesi yükselince diyafram adelesi otomatik olarak sonunum yaptırır ve ne kadar hava alınacağına CO2 seviyesi ile ayarlanır.

Oysa diyafram tutulumu olan ALS hastalarına Oksijen verilince akciğer içindeki CO2 azalacağı için diyafram adelesi çalışmasını durdurur. Bu durumda hasta yardımcı solunum kaslarını kullanacaktır. Bu ise daha çok efor ve Oksijen tüketimine neden olur. Zaten FVC  (Forced vital capacity) azalmıştır.

Kısır döngü başlar. Hele bu Oksijen maskesi ile hasta uykuya dalarsa diyafram adelesi O2 var zannederek durabilir. Geçici solunum durması (apne) olur.

Eğer bir Genel Anestezi gerekiyor ise bunu zaten anestezi uzmanı yapacaktır, endotrakeal tüp yani ağızdan solunum tüpü takıldıktan sonra Anestezi verilebilir. Böyle durumlarda zaten hasta endotrakeal tüp yardımıyla anestezi cihazına bağlıdır ve solunum kontrolu cihazdadır. Bazı anestezi uzmanları haklı olarak şunu düşünebilir:

Anestezi sonlandığında hasta kendi kendine solunuma geçmekte (spontan solunum)  başarılı olamazsa ne yaparım?

İşte bu bir risk faktörüdür. Yapılacak şey, mecburen trakeotomi açmak ve hastayı Bipap ventilator ile solutmaktır. Eğer hastanın zaten bir trakeotomisi varsa hiç problem yoktur.

Lokal anestezi problem yaratmaz. Örneğin diş çekerken veya yara dikiş, kırık, alçı vs sırasında lokal anestezi yapılabilir.

Not: Maske ile Bipap ventilator kullanılan veya trakeotomi ile Bipap ventilator kullanan hastalara Oksijen verilebilir. Çünkü Ventilatör cihazları hasta için gerekli hava hacmini otomatik olarak akciğere pozitif basınçla pompalar. Zaten ventilator cihazının bir Oksijen giriş bölümü mevcuttur.

Ameliyat olacak ALS hastaları:

Genel anestezi ile operasyon geçirecek nöromüsküler hastalıklara sahip kişiler nöroloji ve anestezi uzmanı ile görüşmeli ve malign hyperthermia (ani vücut ısısı yükselmesi) olasılığına karşı tedbirler alınması konusunda uyarmalıdır.

Anestezi sırasında ve sonrasında Dantrolen ampul adındaki ilacın bulundurulması gerekmektedir.

ALS ile yaşamak ve nefes almak:

Solunumu gerçekleştiren kaslar göğsü ve akciğerleri hareket ettiren kaslardır. Bunlardan diyafram,  göğsü karından ayıran kubbe şeklinde büyük bir kas. Kaburgaların arasında bulunan kaslar da diğer solunum kaslarını oluşturuyor.  ALS, solunum kaslarını etkileyerek solunum güçlüğüne veya yetmezliğine neden olabiliyor. ALS ile ilgili belirtilerin hastadan hastaya büyük farklılıklar gösterdiğini biliyoruz. Solunum şikayetleri başlangıcı erkenden olabileceği gibi, hastalığın daha ileri aşamalarında da olabilir. Üstelik olduların %15-20 kadarında bu sıkıntılar hiç bulunmuyor. Solunum ile ilgili problemlerin başlaması, çoğunlukla kol ve bacaklardaki güçsüzlükten sonra ortaya çıkıyor. Nadiren de, çok fazla bir belirti vermeksezin aniden solunum güçleşebiliyor.

Solunum ile ilgili olarak karşılaşabileceğimiz sorunları şöyle sıralıyabiliriz.

 

  • Yürürken veya dinlenirken nefes nefese kalmak.
  • Yatakta yüksek yastık olmadan yatamamak.
  • Rahatça öksürememek.
  • Boğaz ve akciğer salgılarını rahatça temizleyememek.
  • Tükürükte artış.
  • Zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonlarında artış.
  • Solunum güçlüğü.

 

Nefesle ilgili problemler başladığında, hekime başvurulup solunum kaslarının etkilenme düzeyinin takip edilmesi gerekir. Böylece solunum güçlüğünün derecesi erkenden belirlenmiş olur. Yatak başının yükseltilmesi yararlı bir önlemdir. Gerekirse solunuma yardımcı cihazlar kullanılabilir. Bunlar arasında boğaz salgılarını temizleyen emme cihazı ile solunum cihazı bulunur. Grip  ve zatürre (pnömokok)aşılarıda hekime danışarak yaptırılabilir.

Solunumu kolaylaştıracak önlemler.

Uyurken.

 

  1. Karın için organlarını diyaframa yaklaştırmamak için yastıkla baş arasında 15-30 derecelik bir açı sağlanması.

 

Yemek yerken

 

  1. Masa ile dik açı oluşturacak şekilde oturulması.
  2. Başın öne eğilerek çenenin hafifçe göğüse yaklaştırılması.
  3. Çiğneme ve yutma işleminin olabildiği kadar düzenli ve yavaş yapılması.
  4. Yemeğin küçük parçalar halinde yenilmesi.
  5. Yemek yedikten hemen sonra uzanılmaması.
  6. Aşırı yemek yenilmemesi, çünki bu durum karın basıncını arttırarak solunumu güçleştirir.
  7. Öksürmenin ve nefesin tıkanmasının önlenmesi.

 

Yemek seçimi

 

  1. Daha az çiğneme gerektiren yiyeceklerin seçilmesi.
  2. Yumuşak,  ezilmiş veya püre edilmiş yiyeceklere ağırlık verilmesi.
  3. Kremalı çorbalar,  nektar şeklindeki meyva suları gibi kıvamlı gıdaların tercih edilmesi.

 

Not: ALS bülten dergisinden alıntıdır.

TOP